مهدی سعیدی- پدیدهای به نام شبکههای اجتماعی، روز به روز در حال گسترش و فراگیری است و به سرعت، به مخاطبان و کاربران آن افزوده میشود. این کاربری از وقتی دچار تحولی اساسی شده است که امکانات سختافزاری برای اتصال به آن از طریق گوشیهای تلفن همراه نیز فراهم آمده و سیستم عامل اندروید، بستر فنی شکلگیری شبکههای اجتماعی چون تانگو، وایبر، واتسآپ، تلگرام،ایستاگرام و ... را فراهم آورده است. این سیستمها دیگر نیازمند به ابزاری چون رایانه نیستند، از این رو، فرد بدون آنکه با کامپیوتر آشنا باشد و یا آنکه مجبور شود در مکان و زمانی خاص به شبکههای اجتماعی متصل شود، به آسانی و بهصورت تمام وقت در حصار این شبکههای گوناگون قرار گرفته است!
تداوم افراطی اتصال به آن، تحولی در دنیای ذهنی افراد ایجاد میکند و آنان را در شرایطی دگرگون شده در نسبت با دنیای اطراف خود قرار میدهد، وضعیتی ذهنی که اغلب، گریزی برای خروج از حصار آن نیست و به تدریج با نوعی اعتیاد و وابستگی، «اتصال به شبکه» به عطشی روانی و اقدامی غیر ارادی تبدیل میشود.
این مختصات برشمرده که تنها گوشهای از دنیای شبکههای اجتماعی را توصیف میکند و برای شرح مبسوط و شناخت ابعاد آن باید مطالعات گستردهای داشت، میتواند بهسادگی مورد سوءاستفاده فرصتطلبان و اندیشهها و جریانهای انحرافی قرار گیرد که باید برای آن چارهای اندیشید.
اوج این بهرهبرداری اپورتونیستی را باید در عرصه سیاسی مشاهده کرد که فرصتطلبان تلاشهای همهجانبهای را برای به انحراف کشاندن افکار عمومی آغاز کردهاند. میدانی که فعالیت در آن، ابعاد، مولفهها و سناریوهای مختلفی دارد که برای مهار آن باید به همه زوایای آن آگاهی داشت و برنامهریزی کرد.
یکی از مهمترین سناریوهای این عرصه، بهرهبرداری سیاسی از حوادث فرهنگی ـ اجتماعی است. نمونههایی از این قبیل اقدامات را در هفته اخیر شاهد بودهایم که ماجرای انتشار خبر فوت خواننده جوان کشور مرحوم مرتضی پاشایی آخرین آن است. در حالی که فقدان پاشایی که یکسال با سختی با بیماری سرطان مبارزه کرد، موجب تأسف و تأثر هواداران و علاقهمندان وی شده و به احترام وی گرد هم آمده بودند، رسانههای بیگانه همگام با شبکههای اجتماعی در اختیار تلاش کردند تا به نحوی، اغراض سیاسی خود را وارد کرده و به نحوی از این تجمعات محدود که اهدافی کاملاً غیرسیاسی داشت، بهرهبرداری کنند و این در حالی است که پدر پاشایی باصراحت میگوید: «پسرم عاشق نظام جمهوری اسلامی بود.» و تأکید میدارد که : «من و خانوادهام همه تا پای جان برای انقلاب جانمان را میدهیم.»
فرصتطلبان آنچنان فضا را در دنیای مجازی تنگ کردند که متأسفانه پدر مرحوم پاشایی که در داغ فرزندش میسوزد و طبیعی است که در این زمان نیازمند تسلایخاطر است، اینچنین با نگرانی زبان به گلایه میگشاید که: «شما را به نمازهای شبی که مرتضی، پسرم میخواند؛ قسم میدهم که با سوءاستفاده، نام پسرم را لکهدار نکنید و روحش را عذاب ندهید.»
این عبارات حتماً به مذاق فتنهگران خوش نخواهد آمد و دیر نخواهد بود که علیه خانواده مرحوم پاشایی و خود وی نیز هجمهای تخریبی راه بیندازند!
این ماجرا در کنار دیگر ماجراهایی چون جنایت تلخ اسیدپاشی، حکایت از آن دارد که دشمنان این سرزمین و این ملت، تلاش مضاعفی را برای مقابله با وحدت ملت ایران و اختلافافکنی بین ملت ـ دولت آغاز کردهاند که این بار نه در حول حوادث سیاسی همچون داستان فتنه 88، بلکه با محوریت حوادث اجتماعی دنبال میشود. آنها تلاش دارند تا هر تجمعی را سیاسی کرده و جهت شعارها را تغییر داده و تعابیری علیه نظام و دولتمردان را در دهان تجمعکنندگان بگذارند و در مقابل، بخشی دیگر از جامعه را به رویارویی آنان به صحنه بکشانند. در این بین، حتی از اباحیگری و اختلاط دختران و پسران نیز بهره میجویند تا احساسات نیروهای ارزشی و وفاداران انقلاب را تحریک کنند و از دیگر سو تجمعکنندگان را مخالفان انقلاب و ارزشها جلوه دهند و این در حالی است که این مسئله، به هیچ وجه مسئله اصلی این تجمعات نیست.
همه این ماجرا از دل همان سیستم ارتباطی جدیدی بیرون میآید که هم ظرفیتهای مثبتی بهطور بالقوه برای آگاهسازی جامعه و تقویت همبستگی اجتماعی و فعالیتهای مدنی را در درون خود جای داده است و هم آنکه میتواند در خدمت منافع فرصتطلبانی قرار گیرد که تنش و اختلاف و درگیری و تقابل در جامعه و نظام سیاسی را دنبال میکنند.
مهمترین راه مقابله با چنین آسیبهایی، تلاش پیگیر برای ترویج فرهنگ صحیح استفاده از این ابزار در سطح جامعه است. به واقع جامعه دانا و بصیر که از نقاط قوت و ضعف چنین ابزارهای نوینی آگاه است، هیچگاه به سادگی فریب شیادان و دغلبازان را نخواهد خورد، از این رو باز هم توپ در زمین متولیان و اصحاب فرهنگ است که متناسب با تحولات تکنولوژیکی باید بر تلاش خود بیفزایند و افراد جامعه را راهنمایی کنند که اگر چنانچه سستی و کندی بر حرکت آنان سایه افکند و سرعت تحولات از سرعت تلاشهای آنان بیشتر باشد، جامعه از انحراف مصون نخواهد ماند!
